Arms
Business
Children's Rights
Counterterrorism
Economic, Social & Cultural Rights
Health & Human Rights
HIV/AIDS
International Justice
LGBT Rights
Migrants
Prisons
Refugees
United Nations
Women's Rights
More...

<<previous | index | next>>

Istorijat

Slobodan Milošević je bio predsednik Republike Srbije (tada Socijalističke Republike Srbije) od 8. maja 1989. godine do jula 1997. godine, kada je izabran na funkciju predsednika Savezne Republike Jugoslavije (SRJ). Milošević je bio predsednik SRJ do 6. oktobra 2000. godine, kada se povukao posle izbornog poraza i masovnih demonstracija u Beogradu. Kao predsednik, Milošević je bio najmoćnija osoba u Srbiji u toku raspada Jugoslavije i tokom sukoba koji su iz toga proistekli.

Nasilje u regionu počelo je 1990. godine. Srbi u Hrvatskoj su formirali nacionalističku Srpsku demokratsku stranku koja je zagovarala autonomiju – a kasnije i secesiju – pretežno srpskih područja u Hrvatskoj, uključujući i takozvanu Krajinu. Krajem 1990. godine hrvatski Srbi u Kninu, najvećem gradu u Krajini, proglasili su svoju nezavisnost od Hrvatske. Sukobi između Srba i hrvatske policije počeli su u proleće 1991. godine kada su hrvatski Srbi pokušavali da učvrste svoju vlast u nekoliko područja sa znatnim brojem srpskih stanovnika.

Hrvatska i Slovenija su proglasile nezavisnost 25. juna 1991. godine. Iako je savezno predsednišvo Jugoslavije kasnije pristalo da povuče Jugoslovensku armiju (JNA) iz Slovenije (u kojoj gotovo da i nije bilo Srba) i da prihvati otcepljenje Slovenije, ono nije na isti način postupilo i sa Hrvatskom, koja je imala znatan broj srpskog stanovništva. Tokom čitave 1991. godine JNA i Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije pomagali su Srbima u raznim delovima Hrvatske, uglavnom onima u Krajini i u istočnoj i zapadnoj Slavoniji. Savet bezbednosti je 25. septembra 2001. godine doneo Rezoluciju broj 713 kojom je uveden opšti, totalan embargo na dostavu naoružanja i vojne opreme Jugoslaviji.⁴ Znatna područja Hrvatske došla su pod srpsku kontrolu nakon akcija srpskih vojnika, dobrovoljaca i policije izvedenih uz podršku JNA. U područjima koja su bila pod srpskom okupacijom nesrpsko stanovništvo je sistematski proterivano, ubijano ili podvrgavano delima nasilja i progona. Nakon tromesečne opsade Vukovara, taj grad je pao u ruke srpskih snaga. Sporazum o prekidu vatre je postignut u Ženevi, nakon čega su područja pod srpskom okupacijom postala područja pod zaštitom Ujedinjenih nacija.^{^⁵} Područja koja su zauzeli Srbi u Krajini i zapadnoj Slavoniji je Hrvatska vojska povratila 1995. godine u toku dve vojne ofanzive u kojima je došlo do rasprostranjenih povreda prava srpskih civila (među njima je bilo i ubistava i okrutnog postupanja), što je bio deo operacije etničkog čišćenja.^{^⁶} Istočna Slavonija je iz srpske kontrole predata u ruke UN-a u januaru 1996. godine. U januaru 1998. godine je Hrvatska povratila puni suverenitet nad tom teritorijom.

U međuvremenu su se Srbi u Bosni i Hercegovini počeli organizovati kako je verovatnoća da će se i ta republika izdvojiti iz Jugoslavije postajala sve očiglednija. Od septembra do kraja decembra 1991. godine bosanski Srbi u područjima sa srpskom većinom počeli su formirati srpske autonomne oblasti (SAO). To je kulminiralo plebiscitom bosanskih Srba u novembru 1991. godine na kojem je velika većina bosanskih Srba glasala za ostanak u Jugoslaviji ili za stvaranje samostalne srpske države. Skupština srpskog naroda Bosne i Hercegovine usvojila je 9. januara 1992. godine deklaraciju o proglašenju Srpske Republike Bosne i Hercegovine, koja je obuhvatala «teritorije srpskih autonomnih oblasti i okruga i drugih srpskih etničkih identiteta u Bosni i Hercegovini, uključujući i područja u kojima su Srbi ostali u manjini zbog genocida koji je nad njima počinjen u Drugom svetskom ratu».

Krajem februara i početkom marta 1992. godine u Bosni i Hercegovini je održan referendum o nezavisnosti, na kojem se većina građana odlučila za nezavisnost i odvajanje od Jugoslavije. Bosanski Srbi su bojkotovali referendum. Već od aprila srpske snage su preuzele kontrolu nad velikim područjem Bosne i Hercegovine, proterale nesrpsko stanovništvo i podvrgavale ih sistematskim delima nasilja i progona^{^⁷}. I ne-Srbi su nad Srbima u Bosni takođe počinili dela koja su bila u suprotnosti sa međunarodnim humanitarnim pravom. Počiniteljima se sudi pred ICTY.^{^⁸}

Sukob je konačno zaustavljen 1995. godine nakon vazdušnih udara NATO snaga protiv snaga bosanskih Srba i postizanja Mirovnog sporazuma uz posredovanje Sjedinjenih Američkih Država (koji se popularno naziva Dejtonskim mirovnim sporazumom po američkom gradu Daytonu u kojem su se pregovori odvijali). Sporazumom je uspostavljena celovita država Bosna i Hercegovina sa dva entiteta – Federacija, sa pretežno muslimanskim i hrvatskim stanovništvom, i Republika Srpska.

Dok se Jugoslavija raspadala, tenzije su rasle i na Kosovu. Nakon što je autonomija Kosova ukinuta 1989. godine, albansko vođstvo na Kosovu je pokrenulo nenasilni građanski otpor i formiralo paralelne institucije u oblasti zdravstvene zaštite i obrazovanja. To je urađeno kao reakcija na otpuštanje na hiljade Albanaca sa posla, i na sve veće nasilje od strane policije protiv kosovskih Albanaca. Sredinom 1990. godina kosovski Albanci su organizovali grupu poznatu kao Oslobodilačka vojska Kosova (UČK) koja je zagovarala oružanu pobunu i nasilni otpor srbijanskim vlastima. UCK je počela da vrši napade pre svega na policijske snage sredinom 1996. godine, a srbijanske snage su odgovarale snažnim delovanjem protiv osumnjičenih baza UČK na Kosovu i onih koji su te snage podržavali.

Sukobi su se intenzivirali 1998. godine. Iako su zabrinuti međunarodni akteri intervenisali diplomatskim putem i uvođenjem misije monitoringa⁹, nasilje nad kosovskim Albancima je nastavljeno. U okviru tih akcija savezne i srbijanske snage su pokrenule operacije uništavanja pretežno albanskih sela za koje su smatrale da pomažu UČK, kako bi primorale stanovništvo da se iseli. Operacije su uključivale i ubijanje kosovskih Albanaca. ^{^¹⁰}

NATO je otpočeo seriju zračnih udara na mete u Saveznoj Republici Jugoslaviji 24. marta 1999. godine. Nakon što je bombardovanje počelo, savezne i srbijanske snage su intenzivirale napade i do juna 1999. godine je oko 800.000 kosovskih Albanaca bilo proterano sa Kosova. Bombardovanje od strane NATO snaga završeno je 9. juna 1999. godine, a 20. juna su se srbijanske i snage SRJ povukle sa Kosova.^{^¹¹} Od 1999. godine Kosovo se nalazi pod upravom Ujedinjenih nacija uz podršku mirovnih snaga pod komandom NATO-a, iako je ono još uvek zvanično u sastavu Srbije.

Sudski postupak

Prva optužnica protiv Slobodana Miloševića potvrđena je 24. maja 1999.¹² Prema optužnici, u periodu od 1. januara 1999. godine i datuma optužnice Milošević i još četiri visoka zvaničnika Vlade i Vojske (Milan Milutinović, Nikola Šainović, Dragoljub Ojdanić i Vlajko Stojiljković), učestvovali su u zajedničkom zločinačkom poduhvatu, čiji je cilj bio da se znatan dio albanskog stanovništva protera sa Kosova kako bi se osigurala srbijanska kontrola nad pokrajinom.^{^¹³} Prema optužnici, poduhvat je izveden putem «namerne i rasprostranjene ili sistematične kampanje sprovođenja terora i nasilja nad kosovskim Albancima, civilima» u kojoj je ubijeno na stotine civila, imovina je uništavana i pljačkana, a 800.000 kosovskih Albanaca je proterano i nasilno deportovano. Za svoju ulogu na Kosovu Milošević je konačno optužen u pet tačaka optužnice: četiri u vezi sa deportacijom, prisilnim premeštajem, ubistvima i progonima, od kojih je svaka zaseban zločin protiv čovečnosti, i posebno za ubistva koja predstavljaju povrede zakona ili običaja ratovanja.¹⁴ Milošević je optužen prema članu 7 (1) Statuta tribunala za individualnu odgovornost, kao i prema teoriji komandne odgovornosti, prema članu 7 (3), za ulogu koju je imao s obzirom na svoju funkciju u vlasti.

Lokalne vlasti su uhapsile Slobodana Miloševića u Beogradu 1. aprila 2001. godine, šest meseci nakon što je sišao s vlasti. Prebačen je u pritvorsku jedinicu haškog tribunala 29. juna 2001. godine. U izmenjenoj optužnici za Kosovo sadržane su iste optužbe, s tim da su dodata nova mesta izvršenja zločinâ. Tog istog dana sud je optužnicu potvrdio. Tokom prvog pojavljivanja pred raspravnim većem, Milošević je izjavio da bi želeo da sâm sebe brani. U interesu pravičnog suđenja, raspravno veće je 30. avgusta 2001. godine dodelilo Miloševiću branioca koji je delovao kao prijatelj suda koji će biti od pomoći raspravnom veću, između ostalog, i podnošenjem podnesaka koji odbrani stoje na raspolaganju.^{^¹⁵}

Raspravno veće je potvrdilo i drugu optužnicu protiv Miloševića 8. oktobra 2001. godine, za događanja u Hrvatskoj u periodu od 1. avgusta 1991. do juna 1992. godine, nakon što je Hrvatska proglasila nezavisnost. ¹⁶ Milošević i drugi su prema optužnici sudelovali u zajedničkom zločinačkom poduhvatu čiji je cilj bio proterivanje «većine hrvatskog i drugog nesrpskog stanovništva sa otprilike jedne trećine teritorije Republike Hrvatske koju je on (Milošević) planirao da uključi u novu srpsku državu....»^{^¹⁷} Da bi se poduhvat sproveo, prema optužnici, srpske snage su preuzele kontrolu nad gradovima i selima i uspostavile su režim progona čiji je cilj bio da se protera nesrpsko stanovništvo. U sklopu svoje kampanje protiv ne-Srba, srpske snage su ubile na stotine, zatvorili i mučili na hiljade ljudi u logorima, vršile seksualne napade, primoravale stanovništvo na prisilni rad, deportovale stanovništvo i uništavale stambene objekte i spomenike kulture. U optužnici postoje 32 tačke po kojima je Milošević bio optužen za zločine protiv čovečnosti, povrede zakona i običaja ratovanja, kao i teške povrede Ženevskih konvencija, uključujući i progone, istrebljenja, ubistva, nezakonita zatvaranja, mučenja, deportacije, prisilna premeštanja, samovoljno uništavanje imovine i pljačku. Slobodan Milošević je optužen i na osnovu individualne i na osnovu komandne odgovornosti.

Sudsko veće je 22. novembra 2001. godine potvrdilo i treću optužnicu protiv Miloševića za zločine počinjene u Bosni i Hercegovini u periodu između 1992. i 1995. godine.¹⁸ Prema optužnici za zločine u Bosni, Milošević je učestvovao u zajedničkom zločinačkom poduhvatu čiji je cilj bio proterivanje bosanskih Muslimana i bosanskih Hrvata sa velikih područja u Bosni i Hercegovini. Prema optužnici, poduhvat je počeo rasprostranjenim ubijanjem, zatvaranjem, prisilnim deportacijama, pljačkom i samovoljnim razaranjem imovine. Optužnica sadrži 29 tačaka, uključujući i one za genocid, zločine protiv čovečnosti, teške povrede Ženevskih konvencija i povrede zakona i običaja ratovanja, samovoljno uništavanje i pljačku. I opet je Milošević optužen kako pa osnovu individualne tako i komandne odgovornosti za ulogu koju je imao u tim događanjima. ¹⁹

Tužiteljka je pokušala da se u sva tri predmeta sudi u istom postupku s obzirom da se odnose na isti plan. Argument je bio da je «svrha zajedničkog zločinačkog poduhvata opisana u ovim optužnicama i da su identični metodi koji su primenjivanji da bi se ostvario cilj».^{^²⁰}U podršci takvom zahtevu, tužiteljka je zatim izjavila da bi jedinstveno suđenje bilo brže i ekonomičnije i osiguralo bi konsistentnost presude i kazne. Sudsko veće je odlučilo da se spoje samo optužnice za Hrvatsku i Bosnu jer čine deo zajedničkog plana proterivanja ne-Srba sa srpskih područja, koji se dogodio u susednim zemljama, i u približno isto vreme. Sudsko veće je smatralo da su događanja na Kosovu koja su se desila tri godine kasnije i na tlu Srbije u dovoljnoj meri drugačija po mestu i vremenu, te bi se za ista trebalo suditi u odvojenom postupku.^{^²¹}

Iako je tužiteljka predložila da iz više razloga ne bi trebalo prvo suditi Miloševiću prema optužnici za Kosovo, jer su se zločini na Kosovu dogodili poslednji po hronološkom redu te bi se time mogla umanjiti njihova suština i težina, sudsko veće je odlučilo da se Miloševiću prvo sudi za zločine na Kosovu, te da će postupak početi 12. februara 2002. godine.^{^²²}Tužiteljka je uložila žalbu na odluku i 1. februara 2002. godine je žalbeno veće poništilo nalog sudskog veća i odlučilo da se vodi jedinstven postupak po sve tri optužnice, s tim da će se prvo početi sa izvođenjem dokaza prema optužnici za Kosovo, kao što to je prethodno odlučilo sudsko veće. ²³ Postupak je počeo 12. februara po optužnici za Kosovo. Tužiteljka je zaključila izvođenje dokaza 11. septembra 2002. godine i počela sa izvođenjem dokaza prema optužnici za Bosnu i Hrvatsku 26. septembra. Dana 25. februara 2004. godine tužilaštvo je obustavilo izvođenje dokaza nakon što je postupak izvođenja dokaza odlagan zbog Miloševićevog zdravstvenog stanja više od deset puta.

Zatim je prijatelj suda po završetku izlaganja podneo predlog u ime Miloševića, u skladu sa pravilom 98 bis Pravila procedure i dokaza, prema kojem optuženi ima pravo podnošenja predloga da se donese oslobađajuća presuda nakon što optužba izvede dokaze, ako su dokazi nedovoljni da bi se optuženi osudio na osnovu tih optužbi. Dana 16. juna 2004. godine je raspravno veće izdalo dugačko mišljenje u kome je utvrdilo postojanje dovoljno dokaza za svaku tačku optužnice, ali i to da nema, ili nema dovoljno dokaza za određene navode iz nekih optužbi.^{^²⁴}Drugim rečima, raspravno veće je zaključilo da je optužba izvela dovoljno valjanih dokaza koji bi se, ako se prihvate, a u odsutnosti dokaza odbrane, ocenom činjenica mogli smatrati dovoljnim za proglašenje krivice izvan razumne sumnje po svim tačkama optužnice. Međutim, veće smatra da optužba nije izvela dovoljno dokaza da bi dokazala izvan razumne sumnje sve činjenične navode u vezi sa svim mestima izvršenja zločina koji se spominju u optužnici.^{^²⁵}

Odbrana je počela izvoditi dokaze 31. avgusta 2004. godine, nakon nekoliko dana odlaganja usled Miloševićevog slabog zdravstvenog stanja. Postupak je službeno prekinut 14. marta 2006. godine, nakon smrti Slobodana Miloševića. Miloševiću je bilo ostalo otprilike još tri nedelje za izvođenje dokaza.

[4] Rezolucija Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija br. 713 (1991), S/RES/713(1991) , http://www.nato.int/ifor/un/u910925a.htm (dokument konsultovan 4. decembra 2006.), stav 6.

[5] Videti Tužitelj protiv Slobodana Miloševića, predmet broj IT-02-54-T, druga izmenjena optužnica (Hrvatska), 28. juli 2004., stav 84-110.

[6] Vdeti Tužitelj protiv Ante Gotovine, Ivana Čermaka i Mladena Markača, predmet broj IT-06-90, spojena optužnica, 21. juli 2006., stav 22-37.

[7] Videti Tužitelj protiv Slobodana Miloševića, predmet broj IT-02-54, izmenjena optužnica (Bosna), 22. novembar 2002., stav 52-79.

[8] Videti Tužitelj protiv Orića, predmet broj IT-03-68, treća izmenjena optužnica, 30. jun 2005.; Tužitelj protiv Naletilića i Martinovića, predmet broj IT-98-34, druga izmenjena optužnica, 16. oktobar 2001. (Optužene je sudsko veće proglasilo krivim za zločine protiv čovečnosti i osudilo ih na 20 odnosno 18 godina zatvora 31. marta 2003. godine; njihove žalbe je žalbeno veće odbacilo u svojoj konačnoj presudi od 3. maja 2006. godine.)

[9] Verifikaciona misija na Kosovu, Organizacija za bezbednost i saradnju u Evropi (OSCE).

[10] Za više informacija videti Human Rights Watch, Under Orders: War Crimes in Kosovo (New York: Human Rights Watch, 2001), http://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/.

[11] Videti Tužitelj protiv Miloševića, predmet broj IT-99-37-PT, druga izmenjena optužnica (Kosovo), 16. oktobar 2001., stav 71-108.

[12] Predmet pod brojem IT-99-37.

[13] Zajednički zločinački poduhvat je doktrina odgovornosti prema kojoj optuženi ima individualnu odgovornost ako djeluje zajedno s drugima sa zajedničkim zločinačkim ciljem, i sa zajedničkom zločinačkom namerom.

[14] Prema drugoj izmenjenoj optužnici, 29. oktobar 2001. predmet broj IT-99-37. Prvobitno su Milošević i suoptuženi optuženi sa četiri tačke optužnice (ubistvo, deportacije i progoni kao zločini protiv čovečnosti, i ubistvo kao povreda zakona ratovanja). Tačka kojom se optužuje za prisilno premeštanje dodata je u drugoj izmenjenoj optužnici.

[15] Nalog kojim se poziva imenovanje Amicus Curiae, 30. avgust 2001.

[16] Vodi se kao predmet IT-01-50. Prvobitna optužnica (Hrvatska), 8. oktobar 2001. Optužnica je dva puta menjana i broj predmeta je promijenjen u IT-02-54.

[17] Druga izmenjena optužnica (Hrvatska), predmet IT-02-54, 28. juli 2004, stav 6.

[18] Prvobitna optužnica (Bosna), predmet IT-01-51, 22. novembar 2001.

[19] Optužnica je izmenjena 21. aprila 2004., sa novim brojem IT-02-54-T.

[20] Odluka o zahtevu tužilaštva za spajanjem optužnica, predmet broj IT-99-37, IT-01-50, IT-01-51, 13. decembar 2001, stav 16.

[21] Ibid., stav 42-46.

[22] Ibid., stav 22-23, 52.

[23] Odluka po interlokutornoj žalbi tužioca na odbijanje zahteva za spajanje postupka, predmet broj IT-99-37, IT-01-50, IT-01-51, 1. februar 2002. Videti također i Nalog za početak suđenja, 4. februar 2002. Nakon donošenja odluke o spajanju optužnica predmeti su spojeni u predmet broj IT-02-54.

[24] Odluka o zahtjevu za donošenjem oslobađajuće presude, 16. jun 2004. stav 316.

[25] Ibid., stav 9.

<<previous | index | next>>

December 2006

Contribute to Human Rights Watch