<<previous  |  index  |  next>>

Dokazi

Iako vremenski dug sudski proces nije završen izricanjem presude, podaci koji su predočeni tokom suđenja sami su po sebi važni. Buduće generacije će koristiti te dokaze da bi shvatile istoriju regiona i kako su se oružani sukobi desili. S obzirom da nije formirana nijedna komisija za istinu i pomirenje koja bi sagledala sve događaje u regionu, suđenje Miloševiću je bilo jedno od mesta na kojem su se prikupili dokazi o sukobima. Činjenica da je Milošević imao priliku tokom unakrsnog ispitivanja da ispita dokaze koje je izvela optužba uvećava značaj dokaza kao istorijskog zapisa. Dokazi će takođe biti korisni i u toku drugih sudskih postupaka pred tribunalom.

Sudski postupak u kojem su od srpske vlade traženi materijali koje je ona do tada skrivala otkrio je do tada nepoznate činjenice. Prateći suđenje koje je bilo otvoreno za javnost, upućeni svedoci-saradnici su se sami javljali, a po prvi put su ugledali svetlo dana i drugi novi materijali. Među njima je i video snimak na kome su prikazani pripadnici zloglasnih Škorpiona, za koje se veruje da su delovali pod okriljem srpske policije, kako u Trnovu ubijaju muškarce, odrasle i mlade, iz Srebrenice. Iako video snimak nije uključen u dokazni materijal, prikazan je tokom suđenja²⁶ i da nije bilo suđenja nikada ne bi postao javan.²⁷  Emitovanje video snimka je proizvelo ogroman efekat na Srbiju: nakon što je video prikazan u sudnici, snimci su emitovani na brojnim televizijskim stanicama stižući do šire javnosti i proizvodeći šok u društvu. Prikazivanje snimka podstaklo je veliku diskusiju u zemlji, prisiljavajući građane da se suoče sa zločinima koje su do tada poricali. Video je doveo do hapšenja na snimku prepoznatih počinitelja od strane domaćih organa.²⁸

Na širem planu, suđenje Miloševiću je bio prvi proces pred Tribunalom u kojem su izvedeni dokazi u vezi sa sva tri rata: u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i na Kosovu. Verovatno će to biti i jedino suđenje pred tribunalom u kojem je detaljno sagledana uloga Beograda u Bosni i u Hrvatskoj. Iako se generalno pretpostavljalo da je Srbija pomagala srpske vojnike u sukobima u Bosni i Hrvatskoj, veličina podrške i mehanizmi putem kojih je pružana nisu bili poznati sve do suđenja Miloševiću²⁹. Veći deo učešća Beograda u sukobima namerno je držan u tajnosti.  Milošević je sam to priznao iznoseći tajnu u izjavi koju je dao istražnom sudiji iz Beograda koji je istraživao navode u vezi sa proneverom prihoda od carina 2001. godine. U svojoj izjavi, koja je na sudu prihvaćena kao dokaz, Milošević je priznao da je novac korišćen kao pomoć pobunjenim Srbima u Bosni i u Hrvatskoj:

Što se tiče sredstava koja su potrošena na naoružanje, municiju i druge potrebe Vojske Republike Srpske [u Bosni i Hercegovini] i Republike Srpske Krajine [u Hrvatskoj], ti rashodi predstavljaju državnu tajnu i zbog državnih interesa nisu mogli biti predviđeni Zakonom o budžetu, koji je javan dokument. Isto važi i za rashode nastale nabavkom naoružanja, od igle do lokomotive, za snage bezbednosti i posebno za specijalne anti-terorističke snage, od lakog naoružanja i opreme do helikoptera i drugog naoružanja koje je i danas tamo gde je, i sve to nije objavljivano jer se radi o državnoj tajni, kao i sve ostalo što je obezbeđeno za Vojsku Republike Srpske. Prema mom mišljenju, te stvari bi još uvek trebale biti državna tajna... ³⁰

Suđenje Miloševiću je otvorilo vrata tim državnim tajnama. Dokazi koji su izvedeni tokom suđenja tačno pokazuju kako je rat finansiran iz Beograda i Savezne Republike Jugoslavije; kako je obezbeđivano naoružanje i materijalna podrška bosanskim i hrvatskim Srbima; kako su uspostavljene administrativne i kadrovske strukture da bi pomagale vojsku bosanskih i hrvatskih Srba. Ukratko, suđenje je pokazalo kako je Beograd omogućio da se rat dogodi. Kao što je u svom iskazu rekao jedan visoko pozicionirani službenik UN-a, «Srbi su se gotovo u potpunosti oslanjali na pomoć koju su primali iz Srbije, od oficirskog štaba, obaveštajnih podataka, plata, teškog naoružanja, protivvazdušnih aranžmana. Da je Beograd odlučio da u znatnoj meri ograniči tu pomoć, mislim da bi verovatno kraj opsade Sarajeva i mir došli nešto ranije, umesto što su se morali vojnim sredstvima dovoditi u slabiju poziciju.» ³¹

Human Rights Watch nije nastojao da iscrpno pregleda sve dokaze koji su izvedeni pred raspravnim većem. Human Rights Watch je razmatrao Miloševićevo unakrsno ispitivanje i odbranu i ovde nismo uključili dokaze u vezi s kojima je, prema našem mišljenju, Milošević postavio validna pitanja kako bi opovrgnuo njihovu vrednost. Miloševićeva odbrana se fokusirala na Kosovo, i s obzirom da se dokazi koji su razmatrani u ovom izveštaju  odnose pre svega na navode o uključenosti Srbije u oružane sukobe u Bosni i u Hrvatskoj, veći deo dokaza odbrana nije direktno opovrgavala. U ovom izveštaju takođe ne nastojimo da analiziramo dokaze o lancu komandovanja koji bi, da je dokazan, sigurno doveo do proglašenja Miloševićeve krivične odgovornosti. Materijal koji smo pregledali ipak baca svetlo na sledeća tri važna pitanja.

Finansijska pomoć

Bez Srbije ništa se ne bi dogodilo, mi nemamo sredstva i ne bismo bili u stanju ratovati. ³² - Radovan Karadžić, bivši predsednik Republike Srpske, Skupština Republike Srpske, 10-11 maj, 1994.

Za rat novac je sine qua non. Kao što je general Ratko Mladić (ratni komandant snaga bosanskih Srba) izjavio na sednici Narodne skupštine samoproglašene ratne Republike Srpske, «Ne možete ratovati bez finansijske pomoći» ^33. Vojni veštak je potvrdio na suđenju da je «finansiranje ključni element ratovanja». ³⁴ Srbija je preko Savezne Republike Jugoslavije (SRJ) podržavala srpsku stranu u ratu u Hrvatskoj i u Bosni, i finansijski i vojno. ³⁵ Iako je Slobodan Milošević priznao tu pomoć, kao i preveliku cenu koju su ljudi u Srbiji plaćali da bi pomogli Srbe drugde u bivšoj Jugoslaviji, obim finansijske pomoći nije bio poznat javnosti sve do suđenja.³⁶

Niti ratna Republika Srpska (RS) niti samoproglašena Republika Srpska Krajina (RSK) nisu imale sredstva za finansiranje rata.³⁷ U svom svedočenju bivši predsednik Krajine, Milan Babić, objasnio je da su se opšine u RSK  nalazile u nerazvijenom dijelu Hrvatske. Kada im je Hrvatska obustavila finansijsku pomoć, za pomoć su se morale okrenuti Srbiji.³⁸ Babić je svedočio da “ni pod kojim okolnostima [RSK] ne bi mogla postojati” bez podrške iz Srbije ili Jugoslavije.³⁹ Bivši američki ambasador u Hrvatskoj Peter Galbrajt opisao je Krajinu kao “potpuno osiromašenu regiju koja ne bi mogla postojati čak ni na najnižem nivou bez finansijske pomoći iz Srbije.”⁴⁰ Milan Martić, u to vreme ministar unutrašnjih poslova u RSK, priznao je Miloševiću u pismu koje je prihvaćeno kao dokazni materijal u toku suđenja Miloševiću da “[RSK] nema stvarnih sredstava iz kojih bi mogla puniti budžet, kao što Vi sigurno to znate.”⁴¹ Beograd je preko savezne vlade finansirao preko 90 posto budžeta RSK za 1993. godinu.⁴²

Takođe su dokazi pokazali  da je ratna Republika Srpska zavisila od Savezne Republike Jugoslavije koja je pomagala njena ratna nastojanja. Prema iskazu jednog bivšeg zvaničnika UN-a “Republika Srpska nije naročito obdarena regija. Tamo u tom periodu nije bilo nikakve privrede [nakon što su nametnute sankcije 1992.] osim krijumčarenja.”⁴³ Opisao je Republiku Srpsku u doba rata kao “entitet koji nema stvarnih sredstava za ekonomsko preživljavanje.”⁴⁴ I zaista, što se tiče 1993, prema sudskom veštačenju, 99,6 posto budžeta RS-a dolazilo je iz “kredita” iz Savezne Republike Jugoslavije; 95,6 posto tog budžeta je korišćeno za finansiranje vojske i policije. Kao što je penzionisani general JNA Aleksandar Vasiljević izjavio tokom svedočenja pred većem, “Postoje … Krajina i Republika Srpska koje imaju svoje vlade, koje imaju svoje vojske, ali finansiranje dolazi iz Savezne Republike Jugoslavije.”⁴⁵

Milošević je predstavio ekonomiju Bosne i Hercegovine u drugačijem svetlu, ističući da se ona smatrala nedovoljno razvijenom regijom u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji i da je Srbija toj regiji godinama slala novac iz «fonda federacije za pomoć nedovoljno razvijenim regijama SFRJ» ⁴⁶ Dalje je tvrdio da je finansijska pomoć ratnoj Republici Srpskoj i Krajini također odlazila na humanitarnu pomoć, obrazovanje i zdravstvenu zaštitu, iako je priznao da se najveći dio budžeta izdvajao za vojsku. ⁴⁷

Potreba da se od javnosti skriva masivna pomoć ratnoj RS i RSK priznata je bila u zapisniku sa sastanka Vrhovnog saveta odbrane (koji je po prvi put javno objavljen u sklopu suđenja Miloševiću). Vrhovni savet odbrane se sastojao od predsednikâ Srbije, Crne Gore i Savezne Republike Jugoslavije. Savet se sastajao od 1992. do 2000. godine i donosio odluke u vezi sa odbranom i bezbednošću. Zapisnici sa sednica i stenografski zapisi su predočeni sudu nakon što je optužba insistirala na izvršenju sudskih naredbi prema Srbiji i Crnoj Gori da shodno zahtevima dostave preostalu dokumentaciju, u skladu sa pravilom 54 bis, prema kojem strane u postupku mogu dobiti dokumentaciju od država. ⁴⁸ U zapisima se, između ostalog, navodi i priznavanje potrebe od strane Vrhovnog saveta odbrane za skrivanjem pomoći Republici Srpskoj i Krajini od javnosti, i od nekih poslanika u Skupštini.⁴⁹ Iako kompletno finansiranje nije bilo tajno⁵⁰, suđenje Miloševiću je bilo važno i sa aspekta dokaza koji su izvedeni u toku postupka s obzirom da su bacili novo svetlo i na finansijske mehanizme uspostavljene da bi se pružila pomoć novouspostavljenim strukturama, te na izvore finansijskih sredstava kojim su sukobi finansirani.

Kao strukturalno pitanje, da bi se omogućilo SRJ da novim strukturama obezbedi finansijsku podršku, trebao se uspostaviti sistem koji će omogućiti efikasan transfer novca. Dokazi pokazuju da je tako formiran integrirani monetarni i bankarski sistem kako bi se omogućio transfer sredstava. Narodne banke su formirane u Republici Srpskoj i Republici Srpskoj Krajini 1992. godine pod pokroviteljstvom Narodne banke Jugoslavije. ⁵¹ Novouspostavljene banke su bile podređene Narodnoj banci Jugoslavije i na kraju su bile restrukturirane tako da su tri banke činile jedinstven sistem pod kontrolom Narodne banke Jugoslavije.⁵²

Dokazi pokazuju da je restrukturiranje banaka osiguralo tesne finansijske veze između Narodne banke Jugoslavije i satelitskih banaka, što je bilo neophodno zbog akutnih finansijskih potreba RS-a i RSK-a. Kao što je Milan Babić izjavio pred većem, Narodna banka RSK «praktično je delovala kao filijala Narodne banke Jugoslavije» ⁵³ Do marta 1994. godine SRJ i dve satelitske republike imale su zajedničku valutu. Integrisanjem bankarskog sistema poboljšano je funkcionisanje civilnih i vojnih institucija u satelitskim republikama. Sudski veštak je izjavio da je integracija banaka omogućila SRJ da izigra sankcije koje je Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija nametnuo Saveznoj Republici Jugoslaviji u skladu sa Rezolucijom Saveta bezbednosti broj 757, od 30. maja 1992. godine, s obzirom da je transfer novca tekao između matične banke, Narodne banke Jugoslavije, i dve subsidijarne banke, a novac nije direktno išao tim dvema strukturama. (Drugi aspekti efekta Rezolucije 757 na finansiranje rata su obrađeni u daljnjem tekstu ovog izveštaja).

Dokazi koje je izvela optužba takođe pokazuju postojanje još jednog krucijalnog mehanizma za osiguranje transfera saveznog novca ratnoj Republici Srpskoj i Krajini. Bila je to Služba društvenog knjigovodstva koja je predstavljala sistem finansijskih transfera koji je postojao i pre raspada bivše Jugoslavije. Značaj postojanja takve službe se ne može potceniti. Bez toga, fizičko kretanje gotovinskih sredstava bilo bi jedini način transfera novca između Srbije i srpskih republika. Prema svedočenjima i dokaznom materijalu, od ranije je bila prepoznata potreba za kontrolom sistema. U delovima Hrvatske pod srpskom kontrolom su filijale Službe društvenog knjigovodstva bile inkorporirane u računovodstveni sistem Srbije od početka maja 1991. godine.⁵⁴ Dana 1. novembra 1991. godine Radovan Karadžić je rekao prisutnima na plebiscitu srpskog naroda:

Budite uskoro spremni za odlučno preuzimanje SDK [Služba društvenog knjigovodstva].  Mislim, da imenujete vašeg čoveka u SDK. Pripremite /teren/, prvo razgovarajte s njima, pitajte ih da li su spremni da rade u trenutku koji nije legalan, u skladu sa zakonima i propisima koje ćete im vi, kao opštinska vlast, dati.⁵⁵

Služba društvenog knjigovodstva i integrisani bankarski sistem su omogućili efikasan transfer sredstava iz SRJ u satelitske republike. ⁵⁶ Prema svedočenju, sama sredstva su dolazila iz tri osnovna mehanizma: primarna emisija, siva emisija i preusmeravanje prihoda od carina. O svakom ćemo posebno govoriti.

Budžeti RSK i RS su u početku u potpunosti punjeni iz «primarne emisije» - štampanje novih novčanica.⁵⁷ Generalno, to je nepoželjan metod sticanja novca jer lako može dovesti do velike inflacije. ⁵⁸ Stoga se mnoge zapadne zemlje oslanjaju na komercijalno pozajmljivanje ili veće oporezivanje kako bi isfinansirale budžetski manjak. Savezna Republika Jugoslavija, međutim, nije imala puno opcija. Rezolucijom Saveta bezbednosti zabranjen je transfer novca u SRJ, osim «plaćanja isključivo u striktno medicinske ili humanitarne svrhe i za prehrambene proizvode». Prema svedočenju Zorana Lilića, predsednika SRJ od 1993. do 1997. godine, jedini izvor novčanih sredstava za SRJ nakon nametanja sankcija bila je primarna emisija. ⁵⁹ Iako je sâm Milošević trvdio da su sankcije uzrok hiperinflacije, sudski veštak optužbe za finansije, Morten Torkildsen, objasnio je da je veza indirektnija. Sankcijama je povećana potreba za primarnom emisijom koja je opet izazvala hiperinflaciju. ⁶⁰

Dokazi su pokazali da je novi novac išao u RS i RSK preko Službe društvenog knjigovodstva i predstavljao je osnovno sredstvo podrške područjima pod srpskom kontrolom u Bosni i u Hrvatskoj. Torkildsen je na osnovu analize dokumenata zaključio da je Narodna banka Jugoslavije, sa sedištem u Beogradu, ustvari, štampala novčanice za bosanske Srbe. Prema zapisniku sa sednice Vrhovnog saveta odbrane od 10. februara 1993. godine, primarnom emisijom je finansiran visok procenat vojnog budžeta i s obzirom na ekonomsku recesiju Savezne Republike Jugoslavije, zahtevi za novčanim sredstvima od strane RSK pokrivani su iz primarne emisije.⁶¹ Na sednici je Milošević zaključio da s obzirom na potrebe RSK i RS-a «treba da izdamo 500 milijardi iz primarne emisije»⁶².

Zavisnost satelitskih republika od Narodne banke Jugoslavije u vezi s primarnom emisijom očigledna je na osnovu velikog broja direktnih zahteva koje su tokom rata i vlada RS-a i vlada RSK uputile Narodnoj banci Jugoslavije za finansiranje. Mnogi od tih zahteva su tokom suđenja izvedeni kao dokazni materijal.⁶³ Dokumenti pokazuju da se novcem finansirao budžetski deficit u RS-u i RSK koji se gotovo u celosti odnosio na vojne rashode i rashode policije: ⁶⁴ Vojni rashodi su često karakterisani kao rashodi u «posebne svrhe». ⁶⁵ U odluci vlade RS-a iz maja 1992. godine je stajalo da će se «do 80 posto primarne emisije koristiti u posebne svrhe».⁶⁶

Osim direktnog finansiranja iz Narodne banke Jugoslavije, primarna emisija je također bila izvor kreditnih sredstava koja su se pozajmljivala RS po kamatnoj stopi od 5 posto, sa rokom otplate od 10 godina. ⁶⁷ Međutim, kao što je Torkildsen rekao tokom svedočenja, teška inflacija je dovela do toga da su krediti otplaćivani po stvarnoj vrednosti koja je daleko niža od iznosa pozajmljenih sredstava, te su stoga prerasli u darovana sredstva. ⁶⁸ Dokazi takođe pokazuju da je primarna emisija korišćena za davanje kredita proizvođačima roba za potrebe vojske Republike Srpske. ⁶⁹

Osim primarne emisije, prema svedočenju, korišćena je i «siva emisija» da bi se prikupila sredstva za vojne rashode. «Siva emisija» se odnosi na novac koji je štampan u banci, ali, za razliku od primarne emisije, nije odobren niti je evidentiran u knjigama Centralne banke.  Prednost sive emisije je ta da s obzirom da se ne vodi nikakva evidencija, ko god vrši emisiju novca može novac potrošiti tajno u bilo koje svrhe prema svom određenju. Stoga se siva emisija verovatno koristi u svrhe za koje onaj ko radi takvu emisiju ne vodi evidenciju. To je naročito opasno za ekonomiju jer nekontrolisano štampanje novca dovodi do hiperinflacije.

Od 1990. do 1994. godine SRJ je koristila sivu emisiju u nastojanju da od građana Srbije dobije čvrstu valutu. ⁷⁰ Veštaci smatraju da su građani Srbije imali 8 milijardi nemačkih maraka ušteđenih sredstava koje vlada ne bi mogla eventualno isplatiti. ⁷¹ Devizne rezerve do kojih je država uspela doći su zatim prebačene u filijalu jedne jugoslovenske banke na Kipru.

Tokom izvođenja dokaza potvrđeno je da su do 1994. godine savezni organi shvatili da treba da rešavaju hiperinflaciju i više nisu mogli da štampaju novac da bi pokrivali budžetske deficite. ⁷² Bilo je potrebno iznaći drugi izvor čvrste valute i to je bila Uprava carina SRJ. 1994. godine Mihalj Kertes je imenovan na funkciju direktora Uprave carina. Na početku te iste godine sredstva Uprave carina nisu bila knjigovodstveno evidentirana u knjigama SRJ, i barem deo sredstava je prebačen na iste račune na Kipru na koje se slivao novac dobijen sivom emisijom. ⁷³

U svom svedočenju Radomir Marković, šef Državne bezbednosti Srbije u periodu od novembra 1998. do 2000. godine, opisao je način na koji je taj novac korišćen. Marković je u toku svedočenja rekao da je budžet Srbije za službe bezbednosti pokrivao samo oko 50 posto budžetskih potreba. Sredstva za nabavku opreme za državnu bezbednost i vojsku su dolazila iz Savezne uprave carina. ⁷⁴ Opisao je kako su zaposleni u sektoru državne bezbednosti zaduženi za finansije odlazili u upravu carina po gotovinski novac i kako su ga donosili u finansije Ministarstva unutrašnjih poslova. Zatim bi Ministar sredstva položio na račune Beogradske banke na Kipru. Ta sredstva su korišćena za plaćanje opreme za helikoptere, džipove i druge opreme iz inostranstva. ⁷⁵ Marković je takođe u svom iskazu rekao da se iz tih sredstava finansirala izgradnja centra za obuku jedinica specijalne policije Srbije u Kuli, koji su upućivani u Bosnu i Hrvatsku.⁷⁶

Materijalna podrška

Materijalna sredstva predstavljaju suštinu svakog oružanog sukoba. ⁷⁷ Dokazi koji su izvedeni u toku suđenja Miloševiću su pokazali da su se vojske hrvatskih i bosanskih Srba oslanjale na Saveznu Republiku Jugoslaviju i na Srbiju ne samo u smislu finansijske podrške: one su gotovo u potpunosti zavisile od Jugoslovenske armije i u pogledu snabdevanja opremom i materijalno-tehničkim sredstvima⁷⁸. Stepen u kojem su se oslanjali pokazan je dokumentima i svedočenjima u toku suđenja Miloševiću. Prema dokazima, JNA, Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije i drugi subjekti (među njima i grupe srpskih civila i policija), naoružavali su srpske civile i teritorijalnu odbranu na lokalnom nivou u Krajini i u Bosni pre početka sukoba i zvaničnog formiranja oružanih snaga. Kasnije su formirane vojska bosanskih Srba (VRS) i Srpska vojska Krajine (SVK) na osnovu materijalne i podrške u kadru koji je JNA ostavila iza sebe nakon što se povukla iz Hrvatske i Bosne. ⁷⁹ S obzirom da RSK i RS nisu imale gotovo nikakav proizvodni kapacitet, mogle su zadovoljavati svoje tekuće materijalne potrebe preko kontinuiranog transfera naoružanja i municije iz Srbije i SRJ.

Kao što je to bio slučaj sa finansijskom podrškom, veliki deo materijalne pomoći je vojskama pružan tajno. Podrška koju su SRJ i Srbija pružale RSK i RS zvanično je okarakterisana kao «humanitarna pomoć» iako je bila namenjena oružanim snagama.⁸⁰ Tokom izvođenja dokaza na suđenju Miloševiću akcenat je stavljen na nekoliko mehanizama tajnih transfera naoružanja i materijalne podrške.

Naoružavanje bosanskih i hrvatskih Srba

Dokazi koji su izvedeni u toku suđenja pokazali su da su raznim državnim mehanizmima naoružavane lokalne srpske jedinice teritorijalne odbrane i srpski civili u Bosni, Hrvatskoj i na Kosovu pre nego što je sukob počeo.

Podrška JNA

Ogromna količina naoružanja je dostavljana lokalnim srpskim jedinicama teritorijalne odbrane u Bosni i Hrvatskoj od strane pripadnika Jugoslovenske vojske, uz odobrenje viših organa. Prema svedočenju bivšeg generala JNA Vasiljevića, da bi se naoružanje koje je prethodno bilo na saveznoj teritoriji dostavilo Srbima, bilo je potrebno odobrenje sa najvišeg nivoa – u ovom slučaju odobrenje predsedništva. ⁸¹ Vojni sudski veštak je objasnio da se «naoružanje može izdati iz dobro čuvanog vojnog skladišta u skladu sa detaljno regulisanim procedurama izdavanja, po naredbi osobe koja je ovlašćena za izdavanje.» ⁸² To je obično osoba visokog ranga, a ne lokalni komandant.⁸³

U nekim slučajevima distribucija naoružanja je vršena na osnovu spiskova lokalnih civila. Naoružanje je potom dostavljano iz skladišta JNA. Milan Babić je u svom iskazu rekao da mu je u leto 1991. godine jedan pukovnik JNA ponudio svoje usluge nabavke naoružanja za Srbe u Hrvatskoj. Pukovnik je od Srba iz Krajine uzimao narudžbe za naoružanje i zatim je distribuirao naoružanje iz skladišta JNA u Bihaću, u Bosni (u blizini granice s Hrvatskom). ⁸⁴ Također,  svedok B-24 iz Bosne, policajac i pripadnik kriznog štaba u Zvorniku, opisao je kako je u aprilu 1992. godine osoba koja je radila u Zvorniku pod imenom «Marko Pavlović» nazvala oficire JNA i u roku od 24 do 48 sati bi pošiljke naoružanja i municije stigle za «odbranu» Zvornika. ⁸⁵ Procenio je da su barem dve trećine ukupne količine naoružanja koja je dopremljena u Zvornik dopremljene iz depoa i skladišta JNA. ⁸⁶

General Vasiljević je svedočio o drugim slučajevima u kojima su vojnici JNA dostavljali malo naoružanje Srbima u Hrvatskoj i Bosni. Krajem 1991. godine je službenika bezbednosti u kontraobaveštajnom odjeljenju JNA uhvatio šef bezbednosti kako pokušava da izvrši transfer naoružanja iz skladišta u Hrvatskoj Srbima u Slavoniji. General Vasiljević je u svom iskazu rekao da mu je pukovnik koji je pokušao da izvrši transfer naoružanja Srbima u Hrvatskoj rekao da je to uradio na osnovu usmenih naredbi generala Živote Panića, komandanta Prve vojne oblasti JNA u toku operacija na Vukovar. ⁸⁷ General Vasiljević je takođe rekao da je naoružanje izmešteno iz skladišta u skladišta JNA u Bosni i Hercegovini i dublje u teritoriji Hrvatske i da je bilo namenjeno srpskim jedinicama teritorijalne odbrane u Krajini. ⁸⁸

Do kraja 1991. godine dokazano je da je zbog velikoj broja direktnih zahteva koji su stizali od novoformiranih jedinica teritorijalne odbrane za vojnu opremu iz rezervi JNA administracija JNA prepoznala potrebu za sistematičnijim snabdevanjem jedinica za teritorijalnu odbranu naoružanjem. Stručna analiza i dokumenti pokazuju da je dana 30. decembra 1991. godine JNA napravila izričite planove za plansko opremanje srpskih lokalnih jedinica teritorijalne odbrane.⁸⁹ Ova poverljiva naredba kojom je uspostavljen sistem za zahteve za naoružanjem kasnije je navedena u pismu u kojem se na istu pozvao štab teritorijalne odbrane bosanskih Srba koji je tražio 2.000 komada naoružanja. ⁹⁰ Formalno ili neformalno, jasno je da su ogromne količine naoružanja prolazile između JNA i srpskih lokalnih jedinica civilne odbrane pre ratova. Do marta 1992. godine, dva meseca prije zvaničnog formiranja vojske Republike Srpske, u vojnim dokumentima koji su predočeni tokom suđenja zaključeno je da je «JNA podelila 51.900 komada naoružanja [bosanskim Srbima].”⁹¹

Na Kosovu je stručnom analizom dokazano da je Vojska Jugoslavije takođe dostavljala naoružanje srpskim civilima 1998. godine, pre izbijanja oružanog sukoba. U analizi se citira izveštaj Ministra unutrašnjih poslova od 8. januara 1998. godine u kojem se navodi da «s obzirom na sve češće oružane napade albanskih naoružanih bandi, čiji je cilj da se etnički očisti područje, verujemo da je potrebno podeliti naoružanje ugroženom stanovništvu». ⁹² Naoružavanje lokalnog stanovništva bilo je odgovor na spoznaju da se civili već naoružavaju bez zvanične kontrole. Cilj programa je bio naoružati građane a ne pripadnike vojske ili Ministarstva unutrašnjih poslova (MUP) koje je država direktno naoružavala. Istovremeno sa tim tajnim naoružavanjem srpskih civila koje je teklo na Kosovu provodio se program razoružanja etničkih Albanaca. ⁹³

Ministarstvo odbrane Srbije

Dokazi su pokazali da je srbijansko Ministarstvo odbrane imalo vodeću ulogu u snabdevanju naoružanjem i bosanskih Srba. Ovo je rađeno na više načina.

Dokazi pokazuju da je vodstvo RSK upućivalo Ministarstvu odbrane Srbije tokom 1991. godine direktne zahteve za ogromnim količinama municije, naoružanja i materijala.⁹⁴  U poverljivom «izveštaju o pružanju pomoći srpskim oblastima u Hrvatskoj» koje je u novembru 1991. godine napravilo srbijansko Ministarstvo odbrane navodi se da je «pomoć već pružena Srbima u Hrvatskoj, s tim da još uvek postoji urgentna potreba».⁹⁵ U izveštaju je Ministar odbrane Srbije preporučio da Krajini do kraja 1991. godine, osim ogromne količine finansijske pomoći, srbijanska vlada uputi velike količine sredstava veze i opreme za civilnu zaštitu, kao i naoružanje. U podršci svome zahtevu Ministar odbrane navodi sledeće: «Mi verujemo da bi se postigli vrlo dobri rezultati na ostvarivanju zajedničkih ciljeva ako Republika Srbija obezbedi pomoć potrebnu da bi se zadovoljile navedene potrebe, uz pomoć svih društvenih institucija i ovog Ministarstva koje bi moglo pružiti pomoć iz materijalnih rezervi koje još uvek ima u svojim skladištima.» ⁹⁶

Drugi bitan način na koji su sredstva i oprema stizali u Bosnu i Hrvatsku bio je slanje naoružanja preko dobrovoljaca i osoblja koji su putovali iz Srbije. Dobrila Gajić-Glišić, bivša službenica Ministarstva odbrane Srbije, u svom iskazu je rekla da je srbijansko Ministarstvo odbrane naoružavalo dobrovoljce za ratove u Bosni i u Hrvatskoj od početka oktobra 1991. godine. Prema njenom svedočenju, Ministarstvo odbrane je kupilo ogromne količine sredstava za dobrovoljce koja su zavođena kao «oprema za lov», među kojom je bilo i 800 pancira, 10 laserskih nišana i između 10 i 20 infracrvenih nišana.⁹⁷ Osim toga, na hiljade pušaka i pištolja i druge opreme je za dobrovoljce nabavljeno iz inostranstva, a u nekim slučajevima plaćani su gotovinskim sredstvima koja su se iz zemlje iznosila u koferima⁹⁸. Način na koji je naoružanje nabavljano ističe tajnost tih operacija.

Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije

Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije takođe je imalo važnu ulogu u naoružavanju srpskih jedinica u Bosni i u Hrvatskoj. Milan Babić je u svom iskazu rekao da je početkom 1991. godine, nakon sastanka sa Miloševićem i Ministrom unutrašnjih poslova Srbije na kome su razgovarali o naoružanju za odbranu RSK, Ministarstvo unutrašnjih poslova dostavilo naoružanje Krajini iz skladišta jedinica teritorijalne odbrane u Srbiji.⁹⁹ General Vasiljević je tokom svedočenja izjavio da su tri čoveka uhapšena od strane hrvatskog Ministarstva unutarnjih poslova zbog prevoza naoružanja koje je obezbijedio srbijanski MUP za Srbe u Hrvatskoj početkom 1991. godine; Ministar unutrašnjih poslova Srbije je intervenisao da bi osigurao izdavanje naoružanja. ¹⁰⁰ Milan Milanović, bivši vršilac dužnosti ministra odbrane RSK, opisao je kako je Radovan Stojičić, komandant specijalne jedinice Ministarstva unutrašnjih poslova, stigao u Krajinu 5. oktobra 1991. godine, sa osobljem i opremom iz srbijanskog Ministarstva unutrašnjih poslova i kako je nastavio da prima opremu iz Srbije, kao i platu.¹⁰¹

U iskazu je takođe navedeno da su stanice policije u Srbiji (koje su bile deo Ministarstva unutrašnjih poslova) direktno pružale određenu podršku srpskim jedinicama teritorijalne odbrane u Bosni. Kao što je u svom iskazu naveo svedok B-24, policajac iz redova bosanskih Srba, «Mi nismo imali tehničku opremu, hoću reći, uniforme, odeću koja je u to vrijeme bila ista kao u Jugoslaviji i u Srbiji. Tako smo primali pomoć u vidu uniformi, nešto sredstava veze od policijskih stanica u malom Zvorniku i Loznici [u Srbiji].”¹⁰²

Matica Srba i iseljenika Srbije

Možda jedan od najvažnijih načina na koje je Ministarstvo unutrašnjih poslova radilo na naoružavanju srpskih vojnih jedinica – koji je bio nepoznat pre suđenja Miloševiću – bio je Matica Srba i iseljenika Srbije.

Udruženje, poznato pod nazivom «Matica», osnovano je s ciljem pružanja humanitarne pomoći Srbima u Bosni i u Hrvatskoj. Iako navodno humanitarna organizacija, ona je obezbeđivala sredstva za bojište.¹⁰³ Uloga koju je imala u podeli naoružanja izašla je na videlo u postupku izvođenja dokaza. Dobrila Gajić-Glašić je u svome iskazu izjavila da je u toku razgovora na temu prikupljanja novca za naoružavanje ratnih dobrovoljaca iz Srbije Brana Crnčević, predsednik Matice, obećao da će finansirati nabavku 8.000 pušaka novcem iz inostranstva. ¹⁰⁴ Dva svedoka saradnika su iznela detalje u vezi s načinom na koji je Matica dostavljala naoružanje u Bosnu i Hrvatsku.

Prema iskazu svedoka B-179, koji je nekad bio zaposlen u Matici Srba i iseljenika Srbije, srpska sela u Bosni i u Hrvatskoj redovno su Matici slala zahteve za sredstvima, među njima i za automatske puške, prigušivače itd.¹⁰⁵ Svakodnevno se manja grupa lidera državne bezbednosti, među njima i Jovica Stanišić i Mihalj Kertes¹⁰⁶, sastajala i razgovarala o vrsti i količini sredstava i municije potrebne u raznim delovima Bosne i Hrvatske. U početku su se sastanci organizovali u velikom skladištu JNA izvan Beograda gde su naoružanje i municija bili uskladišteni (Bubanj Potok), a kasnije su se održavali u sajamsko-izložbenom prostoru u Beogradu. ¹⁰⁷

Posle sastanaka Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije je izdavalo naredbe u vezi s destinacijom kamiona i istovarom naoružanja. Svedok B-179 je izjavio da je 1992. godine 1.200 kamiona, od kojih je većina imala kapacitet prevoza tereta težine od preko 20 tona, prevezlo naoružanje i municiju iz Bubanj Potoka do linija fronta po celoj Bosni i Hrvatskoj. Naoružanje je takođe stizalo i iz skladišta Ministarstva unutrašnjih poslova.¹⁰⁸ U svom iskazu je naveo da su praktično svakodnevno konvoji od 10 do 15 velikih kamiona išli za Bosnu i Hrvatsku.¹⁰⁹ U većini konvoja su bili kamioni Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije i nikada nisu bili pregledavani na kontrolnim punktovima. ¹¹⁰ Iako je Milošević tvrdio da je Matica Srba i iseljenika Srbije pružala humanitarnu pomoć,¹¹¹ svedok B-179 je procenio da je humanitarna pomoć bila u samo jednom od 10 ili 15 kamiona u svakom konvoju; u preostalim se nalazila vojna pomoć. Svedok B-179 je potvrdio da niko nije plaćao za tu robu. Ona se samo jednostavno primala. ¹¹²

Među kamionima koji su korišćeni za prevoz naoružanja takođe su bili i privatni prevoznici iz RSK i RS-a koji su dolazili u Srbiju s tim ciljem. ¹¹³ Oprema je u početku odvožena na linije fronta u RS i RSK. Svedok B-24, službenik Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije i pripadnik kriznog štaba u Zvorniku, u Bosni, opisao je svoje učešće u transportu naoružanja od Matice do srpskih sela u Bosni. Tokom svedočenja je izjavio da je dobijao instrukcije da kamion odveze do parkirališta Sajma u Beogradu i da kamion s punim rezervoarom goriva i ključevima u kamionu ostavi na parkingu. Zatim bi se, posle par sati, vratio i našao isti kamion natovaren naoružanjem. U kamionima se takođe nalazilo i žito i brašno te bi imali fiktivne fakture, iako se na granici nije vršila kontrola sadržaja kamiona. Kada bi se kamioni vratili u Zvornik, naoružanje se delilo srpskim selima na osnovu procene stepena opasnosti.¹¹⁴ Svedok B-24 je lično učestvovao u transportu naoružanja dva puta i svaki put se u kamionu nalazilo po 200 do 300 komada naoružanja. ¹¹⁵

Nakon što su u maju 1992. godine¹¹⁶ Srbiji i Crnoj Gori nametnute sankcije, prema svedočenju, dostava i podela naoružanja nastavljeni su nesmetano. Jedina razlika je bila ta što se kamioni nisu mogli dugo zadržavati u Bubanj Potoku.¹¹⁷ Svedok B-179 je izjavio da su posle embarga po jedan ili dva kamiona dolazili u skladište u određeno vreme i odlazili po utovaru. Ovo je rađeno u nastojanju da se spreči curenje informacija o utovaru naoružanja. Takođe su kamioni zadržavani na zemljištu Sajma u Beogradu i nisu smeli biti na lokalitetima MUP-a. Sajam i druge «nevine lokacije» su pronađene za kamione kako javnost ne bi doznala za dostavu naoružanja. ¹¹⁸

Formiranje SVK i VRS 1992. godine

Ustavom Republike Srpske Krajine koji je donesen u januaru 1992. godine proglašeno je da će «teritorijalna odbrana Republike Srpske Krajine činiti oružane snage Republike Srpske Krajine [poznate kao akronim SVK].”¹¹⁹ Narodna skupština Republike Srpske zvanično je formirala Vojsku Republike Srpske BiH [VRS] 12. maja 1992. godine. ¹²⁰  Pomoć JNA omogućila je izuzetan start za obe ove vojske.

JNA se zvanično povukla iz Bosne i Hrvatske u maju 1992. godine, s tim da je iza sebe ostavila kadar i naoružanje. Dokazi pokazuju da je to bio jedan od primarnih načina na koji je JNA pružala podršku VRS i SVK. Sredstva koja su ostala iza JNA činila su osnovu za stvaranje dve nove vojske. Iako je u to vreme bilo dobro poznato da je JNA ostavila iza sebe naoružanje i kadar u Bosni i Hrvatskoj na korišćenje lokalnim Srbima po njenom povlačenju, stepen u kojem su se oni oslanjali na transfer vojnih sredstava i mehanizmi transfera detaljno su izašli na videlo u toku suđenja Miloševiću.¹²¹

Svedočenja su pokazala da je po povlačenju JNA iz Bosne i Hercegovine u drugoj polovini 1992. godine, JNA tamošnjim Srbima ostavila gotovo celokupnu vojsku koja je bila snabdevena preostalim sredstvima Druge vojne oblasti JNA.¹²² Bivši američki ambasador u Hrvatskoj Piter Galbrajt izjavio je tokom svedočenja da je u maju 1992. godine, povlačeći se iz Bosne, JNA «ostavila iza sebe, pod kontrolom bosanskih Srba, 85 posto svoga ljudstva i većinu opreme.» ¹²³ U izveštaju iz 1992. godine komisiji američkog Senata za spoljne poslove, koji je izveden kao dokaz, stoji da «zalihe JNA pružaju, ustvari, neograničene količine materijalno-tehničkih sredstava koje bosanski Srbi sada koriste protiv civila». ¹²⁴

Bosanski Srbi su priznali da naoružanje JNA čini osnovu sredstava VRS. Kada je ratna Narodna skupština Republike Srpske i zvanično uspostavila Vojsku Republike Srpske 12. maja 1992. godine, istog tog dana je general Mladić izjavio: «Mi ne počinjemo od nule, što je bitno».» ¹²⁵ General-major Milan Gvero je kasnije izjavio pred Narodnom skupštinom RS-a u septembru 1993. godine: «Mi smo zadržali sve što se moglo zadržati od naoružanja, borbene opreme, (opreme) vazduhoplovstva, sredstva i slično bivše JNA.» ¹²⁶ Mladić je u septembru 1992. godine obavestio generalštab VRS: «Naša vojska je među retkima u istoriji koja je otpočela oslobodilački rat sa vrlo solidnom materijalnom osnovom, posebno u vezi sa teškim naoružanjem, municijom i rezervama hrane.» ¹²⁷ Mladićev pregled izvora naoružanja VRS od početka rata do kraja 1994. godine, koji je dao u aprilu 1995. godine na 50. sednici Narodne skupštine Republike Srpske, ilustruje stepen u kojem se RS oslanjala na naoružanje iz rezervi JNA u podršci borbenim operacijama:

Od početka rata [u Bosni] do 31. decembra 1994. godine, utrošili smo ukupno 9.185 tona pešadijske municije. Iz naše proizvodnje obezbeđeno je 1.49% te municije; 42.2% je stiglo iz materijalnih rezervi koje je nasledila VRS i izatekla u enklavama i [vojnim] kasarnama bivše JNA, 47.2% iz pomoći Vojske Jugoslavije; i 9.11% je uvezeno odnosno kupljeno. Trenutno raspolažemo sa 9.11% ukupnih potreba za 1995. … Za artiljerijsku municiju utrošili smo 18.151 tonu, od toga je 26.2%  obezbeđeno iz proizvodnje, 39% iz materijalnih rezervi, 34.4% je iz pomoći Vojske Jugoslavije i 0.26% je iz uvoza. Trenutno raspolažemo sa 18.36% ovogodišnjih potreba. Za protivavionsku municiju utrošeno je 1.336 tona. Od toga nismo ništa imali iz proizvodnje, što znači da nismo proizveli ni jednu granatu, ni jedan metak … 42.7% je došlo iz materijalnih rezervi, 52.4% iz pomoći Vojske Jugoslavije i 4.9% iz uvoza.¹²⁸

Dodatno objašnjenje onoga što je ostalo može se naći u drugom dokazu izvedenom u toku suđenja, analizi iz 1992. godine o borbenoj gotovosti Republike Srpske. U poverljivoj internoj analizi priznaje se ogroman dug VRS prema Jugoslovenskoj narodnoj armiji u svim aspektima operacija.¹²⁹

Naoružanje koje je JNA ostavila u Hrvatskoj takođe je bilo osnovni izvor naoružavanja vojske hrvatskih Srba u Krajini. Bivši vršilac dužnosti ministra odbrane RSK Milan Milanović je tokom svedočenja izjavio da «kada se JNA povukla u maju 1992. godine, deo teškog naoružanja JNA je ostao na teritoriji SBZS[Krajina]: oko 50 tenkova, oko 70 protivavionskih cevi, veliki broj minobacača i drugog manjeg artiljerijskog naoružanja, kao i lično naoružanje za oko 30.000 vojnika.» ¹³⁰ U svome iskazu Milan Babić je objasnio da teritorije Krajine nisu demilitarizovane u skladu sa Vensovim planom iz 1992. godine:

Naoružanje i vojna oprema i sredstva nisu u potpunosti uklonjeni iz tog područja i veći deo opreme je sakriven, i preko policije Krajine, koja je još uvek bila u posedu tog naoružanja, vojne jedinice i formacije su u tom području ostale naoružane. Takođe, i kasnije, od početka 1993. godine, ustvari, teško naoružanje je uzeto iz skladišta [JNA] pod nadzorom mirnovnih snaga [UN] i od početka 1993. godine pa nadalje oružane snage su postojale pod nazivom srpska vojska RSK, iako je postojala još od maja 1992. godine, u stvari, srpska vojska sa delom naoružanja [JNA].¹³¹

Kontinuirano dopremanje municije i drugih vojnih sredstava

Bez kontinuiranog dopremanja municije i drugih sredstava borba se ne bi mogla nastaviti.¹³² Ni RS ni RSK nisu imale kapacitet potreban za proizvodnju vlastitog naoružanja i municije, niti sredstva za njihovu nabavku. Kao što je Mladić izjavio pred Narodnom skupštinom RS-a u maju 1992. godine: «Mi ne proizvodimo municiju i možemo iskoristiti samo ono što osvojimo.» ¹³³  I u izveštaju o vojnoj gotovosti VRS iz 1992. godine također se navodi da se u proleće 1993. godine «materijalne potrebe za uspešno vođenje borbenih operacija ispunjavaju iz postojećih rezervi i oslanjanjem na vojsku SRJ... Ratna proizvodnja za potrebe VRS nije uspostavljena.» ¹³⁴  Dana 29. septembra 1993. godine general-major VRS Gvero je obavestio Narodnu skupštinu da «nemamo budžet niti materijalna sredstva za rat na koja bismo se mogli oslanjati.  Nismo kupili nijedan avion, helikopter, tenk, artiljerijsku cev, itd.» ¹³⁵  Ipak, uprkos sankcijama i nepostojanju proizvodnih kapaciteta i resursa, promatrači su posvedočili da snage bosanskih Srba nisu pokazivali «znake da im nedostaje bilo šta [gorivo ili materijalno-tehnička sredstva]», ističući sposobnost VRS da izvrši preraspoređivanje snaga u razne delove Bosne.¹³⁶ Dokazi izvedeni u toku postupka ukazali su na način na koji su sredstva dostavljana na teritorije nakon povlačenja JNA, uprkos sankcijama.

U Bosni, u stručnom izveštaju koji su izradili vojni analitičari, a koji je predočen u toku suđenja, opisan je plan snabdevanja pod šifrom « Izvor » kojim se olakšava dopremanje ogromnih količina goriva i naoružanja iz SRJ VRS i izbegava embargo na uvoz naoružanja koji je donio UN u septembru 1991. godine. Dokumenti koji su citirani u izveštaju ukazuju na to da je VRS bila u stanju da nabavi municiju i gorivo u SRJ i da je u periodu od 5. avgusta do 14. septembra 1992. godine VRS primila velike količine sredstava, među njima i pešadijsko naoružanje, artiljeriju, tenkove i raketnu municiju. Jedan veštak je izjavio na suđenju da je prema planu Izvor 445 tona municije dostavljeno VRS.¹³⁷ I drugi dokumenti ukazuju na to da su tone municije i tehničke opreme primljeni preko plana Izvor.¹³⁸ Izveštaj analitičara opisuje tekuću podršku SRJ i Srbije VRS kao što su to pokazali dokumenti u kojima se navodi remont vojne opreme koji je izvršen u SRJ. U jednom dokaznom materijalu se spominjao povraćaj tri hiljade minobacačkih granata kalibra 82 mm nakon remonta u SRJ. ¹³⁹ Ogromno oslanjanje na SRJ i stalna pomoć koja je odatle stizala takođe su evidentni i u izveštaju iz 1992. godine o vojnoj gotovosti VRS, u kojem se čak sugeriše da VRS uspostavi u SRJ logističku bazu za «koordiniranu nabavku i izvršenje zadataka logističke podrške na teritoriji SRJ za potrebe VRS». ¹⁴⁰

U svom svedočenju je bivši zvaničnik UN-a naveo da nije bilo moguće da UN prati kompletnu srbijansku granicu. Međutim, na osnovu praćenja koje je bilo moguće, prema telegramima UN-a poverljivog sadržaja koji su izvedeni kao dokaz tokom suđenja, Srbija je vršila povrede embarga na naoružanje. Dokumenti i svedočenja ukazuju na činjenicu da su promatrači primetili nekoliko preleta helikoptera iz ili prema Srbiji u periodu od početka septembra 1994. godine.¹⁴¹ U nekim slučajevima je primećeno 10 do 15 helikoptera koji su leteli noću, što je poduhvat koji prema svedočenju ne bi bio moguć od strane vojske bosanskih Srba.¹⁴² Prema svedočenju, “itekako, itekako znatan broj” letelica je primećen kako krši zonu zabrane letova između Srbije i Bosne.¹⁴³ UN posmatrači su takođe opisali pojačane mere protivvazdušne odbrane koje su preduzeli bosanski Srbi u jesen 1994. godine, koje su dovele do zaključka da SRJ vrši snabdevanje VRS novim ili dodatnim količinama opreme za protivvazdušnu odbranu.¹⁴⁴ Telegrami UN poverljivog sadržaja koji su izvedeni kao dokazi tokom suđenja, takođe pokreću pitanje u vezi sa primećenim transferom pešadije i tenkova preko granice iz Srbije u Bosnu.¹⁴⁵

Jedan srbijanski novinar je pratio kako vozila JNA prelaze preko granice  i u svom svedočenju izjavio da je «pomoć vojsci Republike Srpske ... bila praktično proces koji je tekao non-stop» ¹⁴⁶ Izjavio je da je to bilo očigledno u svakom pograničnom gradu, iako je primetio jedan kraći vremenski period u kojem su, zbog prisustva međunarodnih posmatrača, konvoji upućivani na diskretniji način.¹⁴⁷ Primetio je da su vozila jugoslovenske vojske prelazila granicu nekoliko puta u periodu od 1992. do avgusta 1994. godine.¹⁴⁸Drugi su takođe svedočili o tome kako su primetili da vojni konvoji prelaze reku iz Srbije u RS.¹⁴⁹

SVK je takođe zavisila od SRJ i u pogledu daljnje pomoći. Dokaz koji je izveden na suđenju ukazuje na činjenicu da su na sastanku na kojem se u novembru 1992. godine razmatrao način dostavljanja finansijske pomoći snagama RSK, predsednik RSK i  Milošević odlučili da finansijska sredstva za odbranu RSK dolaze iz Ministarstva odbrane Srbije. Druga podrška, uključujući i održavanje opreme i finansiranje aktivnih oficira koji su ostali u Bosni i Hrvatskoj, dolazit će iz Vojske Jugoslavije. ¹⁵⁰

Dokumenti i svedočenja pokazuju da je Vojska Jugoslavije zaista pružala vojnu podršku SVK. ¹⁵¹ Na «sastanku u vezi sa protokolom o koordinaciji zadataka u Generalštabu Jugoslovenske vojske», koji je održan 17. decembra 1993. godine, na primer, navodi se da je «planirana oprema (KUB/SA-6 rakete zemlja-vazduh) preuzeta i ostavljena u depoima SVK», što je izvršeni zadak sa prethodnog koordinirajućeg sastanka. Nadalje se u istom dokumentu spominju novi zahtevi SVK za municijom i rezervnim delovima, kao i zahtjev za koordinacijom timova Vojske Jugoslavije koji će biti upućeni da izvrše remont komplikovanih sistema i opreme.¹⁵² Drugi dokaz je zahtev za 200 raketa od 8. aprila 1993. godine koji je RSK uputila načelniku Generalštaba. ¹⁵³ Milan Babić je u svom svedočenju potvrdio da su rakete primljene.¹⁵⁴ I Miloševićev svedok je u svome iskazu opisao jednu situaciju u kojoj je odobren usmeni zahtev za tenkovski bataljon:

Godine 1993. došlo je do situacije čijih se detalja ne mogu setiti, ali znam da sam verovao da smo pod pretnjom, pa sam zajedno sa Bogdanom Sladojevićem otišao da se sastanem sa generalom Momčilom Perišićem, NGS VJ (načenik Generalštaba Vojske Jugoslavije). Pitali smo Momčila Perišića da nam da tenkovski bataljon (50 tenkova). Momčilo Perišić je to odobrio nekoliko dana posle i tenkove predao pukovniku Sladojeviću. ¹⁵⁵

Tenkovi su dostavljeni tajno.¹⁵⁶

Ljudstvo

Dobro je poznato da je po povlačenju iz Bosne i Hrvatske JNA za sobom ostavila ne samo svoja sredstva, nego i veliki deo svoga ljudstva. U izveeštaju američkog Senata iz avgusta 1992. godine, koji je izveden kao dokaz, na primer, stoji da je «u maju 1992. godine Srbija povukla Jugoslovensku narodnu armiju (JNA),... ali je iza sebe ostavila 85 odsto svoga ljudstva. ¹⁵⁷ Međutim, mera u kojoj je JNA ostala uključena u popunjavanju novih oružanih snaga nije bila poznata pre suđenja Miloševiću. Dokazi koji su izvedeni tokom suđenja pokazali su da je SRJ uspostavila administrativne strukture i nastavila da plaća – i unapređuje - oficire i podoficire koji su pripadali VRS i SVK, čak i one za koje se znalo da su počinili ratne zločine, sve do 28. februara 2002. godine. Iako je Milošević tvrdio da su «praktično sve vojske koje su formirane na teritoriji bivše Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije – hrvatska vojska, muslimanska vojska i slovenača vojska, i makedonska vojska, i svakako Vojska Jugoslavije – bile stvorene, u suštini, iz redova bivše JNA, barem što se tiče oficirskog kadra», dokazi pokazuju da su samo oficiri JNA u VRS i SVK imali kontinuirane veze sa Vojskom Jugoslavije.¹⁵⁸

Premeštaj pripadnika JNA

Izvedeni dokazi su pokazali da je transfer oficira iz JNA u srpske snage u Krajini i u Bosni počeo pre zvaničnog formiranja vojske RSK i RS. Od 1991. godine izdavane su naredbe za transfer pripadnika JNA u jedinice teritorijalne odbrane u Hrvatskoj, u područjima sa srpskom većinom. Strogo poverljivi vojni dokumenti koji su predočeni na suđenju sadržavali su i naredbe kadrovskog odeljenja Saveznog sekretarijata za narodnu odbranu iz septembra 1991. godine preko kojeg je vršen transfer visokorangiranih oficira JNA u garnizone u RSK.¹⁵⁹ Milan Babić je izjavio tokom svog svedočenja da su oficiri JNA koji su se dobrovoljno javili na službu u hrvatske jedinice teritorijalne odbrane bili na platnom spisku JNA.¹⁶⁰ Milan Milanović je takođe u svom iskazu izjavio da je “od maja 1992 … svaka brigada [iz sastava jedinica teritorijalne odbrane za RSK] imala dva ili tri aktivna oficira JNA, sa činom majora do pukovnika, koji su raspoređeni u komande tih brigada. Oficiri su bili odgovorni komandantu zonskog štaba TO [teritorijalne odbrane], Bogdanu Sladojeviću, koji je opet bio odgovoran komandantu TO RSK, generalu Đukiću, koji je takođe bio oficir JNA. Ti oficiri su primali platu od JNA…”¹⁶¹ Bivši general JNA Vasiljević je potvrdio u svom svedočenju da su u području Knina u RSK komandanti štabova teritorijalne odbrane bili uglavnom aktivni oficiri koji su na tu dužnost došli preko kadrovskog odjeljenja.¹⁶² Osoblje Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije je također imenovano na komandna mesta u štabu teritorijalne odbrane u Vukovaru.¹⁶³

Godine 1992, kada se JNA zvanično povukla iz Bosne i Hrvatske, JNA je zauzela agresivniji stav kako bi osigurala da osoblje ostane pri novoformiranim oružanim snagama. Postignut je sporazum između vršioca dužnosti predsednika SRJ Branka Kostića, načelnika Generalštaba JNA, Blagoja Adžića, i predsednika Bosne i Hercegovine, Alije Izetbegovića 26. aprila 1992. godine, prema kome svi pripadnici JNA koji su rođeni u Bosni i Hercegovini treba da ostanu, odnosno da se vrate, u BiH.¹⁶⁴ Vojnici koji su ostali u Bosni nisu izgubili status u JNA.  U vojnoj naredbi koja je označena kao “strogo poverljiva” od 7. maja 1992. godine, koja je izvedena kao dokaz na suđenju, navodi se da je “bilo osigurano da pripadnici JNA koji su ostali na teritoriji Republike BiH ili su upućeni na tu teritoriju, zadrže sva prava koja uživaju drugi pripadnici JNA.  U skladu s tim, i da bi se provela ova odluka na sistematičan i organizovan način, svi pripadnici JNA koji su građani BiH biće zadržani na sadašnjim dužnostima u jedinicama i institucijama u Bosni i Hercegovini. Pripadnici JNA koji nisu građani BiH mogu ostati na sadašnjim dužnostima u Republici BiH ili mogu tražiti transfer na teritoriju Savezne Republike Jugoslavije.”¹⁶⁵ Kao što ova naredba pokazuje, vojnici JNA srpske nacionalnosti koji su rođeni u Bosni zvanično su prebačeni od strane JNA u srpske jedinice teritorijalne odbrane nakon što se JNA zvanično povukla iz te zemlje. Oni nisu imali izbora po pitanju transfera. General Vasiljević je također izjavio u svom iskazu da su u Hrvatskoj oficiri JNA srpske nacionalnosti koji su bez dozvole napustili RSK i vratili se u Vojsku Jugoslavije, primali poziv da se vrate u RSK i da su takvi pozivi sprovođeni u praksi .¹⁶⁶

Oficiri JNA srpske nacionalnosti koji su rođeni u Bosni ili u Hrvatskoj osećali su se obaveznim da se priključe novoformiranim vojskama kako bi nastavili svoju profesionalnu karijeru. Jedan srbijanski novinar koji je dobio izjave određenog broja oficira izjavio je tokom svedočenja da su gotovo svi oficiri u VRS bili prethodno vojnici ili oficiri JNA. Objasnio je da je nakon što se Jugoslovenska vojska «povukla» iz Bosne, srpski kadar koji je rođen u Bosni ili Hrvatskoj imao izbor: «ili da bude transferisan u vojsku Republike Srpske, ili vojsku Republike Srpske Krajine, ili da bude razrešen dužnosti u vojsci. Tako je većina profesionalnih oficira, svakako, izabrala prvu opciju...» ¹⁶⁷

Prednosti zajedničkog osoblja su bile ogromne. Bilo bi nemoguće obučiti specijalizovano osoblje i stvoriti oružanu službu za tako kratko vreme. Jedan bivši zvaničnik UN-a je u svom iskazu rekao:

I snage takozvane Republike Krajine i snage republike bosanskih Srba imali su poreklo u staroj jugoslovenskoj vojsci, to jest u JNA …. Ono što se videlo bila je redovna rotacija oficirskog kadra između VJ [Vojske Jugoslavije] i snaga bosanskih Srba i snaga hrvatskih Srba, i sposobnosti i hrvatskih Srba i bosanskih Srba da preduzmu određene operacije za koje, na površini, nisu imali dovoljnu logističku i tehničku sposobnost. Hoću reći, jedan aspekt toga bi, na primer, bio preleti helikoptera. Drugi aspekt bio bi jačanje sistema vazdušne odbrane u Bosni u toku 1994. godine.  Naime, ne možete jednostavno izgraditi sistem vazdušne odbrane ni iz čega. Ne možete to uraditi preko noći.¹⁶⁸

Kontinuirane veze između Vojske Jugoslavije i srpskih snaga u Bosni: 30. i 40. kadrovski centri

U svom obraćanju na 50. sednici Narodne skupštine RS-a 15. i 16. aprila 1995. godine, koje je izvedeno kao dokaz tokom suđenja, general Mladić je izjavio: “Od početka rata RS nije učestvovala u finansiranju profesionalnih pripadnika vojske.”¹⁶⁹ I u izveštaju za 1992. godinu o borbenoj spremnosti VRS koji je napisan u aprilu 1993. godine navodi se takođe da je “važno pomenuti da su plate oficira, podoficira, vojnika pod ugovorom i radnika Vojske RS-a koji su do 19. maja 1992. godine bili pripadnici JNA, i dalje odgovornost SR Jugoslavije tako da se ti izdaci ne odbijaju iz budžeta  Vojske Republike Srpske.”¹⁷⁰ Međutim, u izveštaju se također pominje “nerazjašnjena situacija u vezi s plaćanjem plata oficirima, podoficirima, vojnicima pod ugovorom i radnicima bivše JNA koji su ostali ili su se priključili  Vojsci RS-a.”¹⁷¹ Da bi rešio to pitanje, i da bi regulisao ono što je do tada bila prihvaćena praksa, načelnik Generalštaba Vojske Jugoslavije je 15. novembra 1993. godine naredio da se formiraju 30. i 40. kadrovski centri za pripadnike Vojske Jugoslavije koji su služili u Bosni, odnosno u Hrvatskoj.¹⁷²

Bivši predsednik SRJ Lilić je potpisao naredbe kojima su stvoreni 30. i 40. kadrovski centar. Prema njegovom svedočenju, kadrovski centri su formirani zato što su «postojali ljudi koji su ostali u JNA, ali izvan ove teritorije [Srbije i Crne Gore] koji nisu bili državljani Savezne Republike Jugoslavije... te stoga i nisu mogli biti pripadnici Vojske Jugoslavije, i to je bio osnovni razlog zbog koga je formiran 30. kadrovski centar, pre svega da se reši egzistencijalni status tih ljudi koji su pre pripadali JNA i koji su se nalazili izvan teritorije SRJ i koji su bili državljani Republike Bosne i Hercegovine.» ¹⁷³ U svome svedočenju je naveo da se u periodu od 1993. do 1997. godine godišnje izdvajalo za pripadnike 30. kadrovskog centra oko 8 miliona evra, iako je jedne godine savezna vlada obustavila neke isplate.¹⁷⁴

Lilićevo svedočenje je išlo u prilog tvrdnji Miloševića s početka suđenja da su kadrovski centri formirani samo da bi se vodila evidencija o pomoći koja se davala bivšim pripadnicima JNA u vezi s pravom na lični dohodak i socijalno osiguranje koje su stekli pre nego što je JNA postala Vojska Jugoslavije. Lilić je tvrdio da su kadrovski centri pre svega postojali kao podrška porodicama bivših pripadnika JNA koje su «izbegle» u SRJ i dogovorili su se s Miloševićem da Vojska Jugoslavije nema komandnu odgovornost nad vojskama bosanskih i hrvatskih Srba.¹⁷⁵

Osim eliminisanja nesigurnosti u vezi sa statusom pripadnika Vojske Jugoslavije koji su ostali u Bosni i u Hrvatskoj, dokazi su pokazali postojanje još jedne prednosti od uspostavljanja odvojenih administrativnih struktura za pripadnike izvan teritorije SRJ. Vojni veštak je naveo da je «postojala urgentna potreba ... za regulisanjem toga [kadrovske prakse] tako da spoljnem svetu nije bilo vidljivo da su ljudi, ustvari, bili na službi u oružanim snagama u inostranstvu...» ¹⁷⁶ Tu potrebu za tajnošću opisao je svedok B-127 koji je bio raspoređen u 30. kadrovski centar. U svom svedočenju je izjavio da je njegova vojna legitimacija Vojske Jugoslavije, koju je overio pukovnik na čelu 30. kadrovskog centra, bila njegov jedini vojni identifikacioni dokument sve do 1996. godine kada je IFOR [snage pod komandom NATO-a koje su bile zadužene za sprovođenje Dejtonskog mirovnog sporazuma postignutog 1995. godine] raspoređen u tom području i kada su izdate vojne legitimacije VRS. ¹⁷⁷ Vojne legitimacije VRS su izdate kao dvojni identifikacioni dokument koji se na zahtev pokazivao pripadnicima IFOR-a, a kasnije pripadnicima SFOR-a [snage za stabilizaciju pod komandom NATO-a koje su zamijenile IFOR], kako bi se izbegla mogućnost hapšenja kao pripadnika Vojske Jugoslavije u Bosni.¹⁷⁸

Prema svedočenju, 30. i 40. kadrovski centri plaćali su široku lepezu ljudstva. Milanovićevo svedočenje je pokazalo da su se, osim oficirskog kadra RSK, pripadnici Ministarstva odbrane RSK takođe smatrali zaposlenim od strane Vojske Jugoslavije.¹⁷⁹ Svedok B-127 je takođe opisao da su različite kategorije ljudi primale plate preko 30. kadrovskog centra:

Što se tiče kategorija vojnih lica koja su pripadala 30. kadrovskom centru, dozvolite mi da idem po redu. Postojale su starešine, znači oficiri, viši oficiri i generali. Zatim je postojala kategorija podoficira; i građanska lica na službi u JNA, koja su kasnije preimenovana u radnike u vojsci. I oni su pripadali tamo čitavo vreme – to jest, pripadali su 30. kadrovskom centru – i određeni broj vojnika po ugovoru i koji su pre početka rata u Bosni i Hercegovini imali potpisan ugovor sa tadašnjom JNA. ¹⁸⁰

B-127 je dalje svedočio da su u njegovom rodu vojske, tehničkom rodu, preko 90 odsto oficirskog kadra i sva građanska lica koja su prethodno bila u JNA, bila plaćana od strane 30. kadrovskog centra. ¹⁸¹

Plate i beneficije

Vojska Jugoslavije ne samo da je isplaćivala plate svojim pripadnicima u Bosni i u Hrvatskoj, nego je pružala i dodatne beneficije. Svedok B-127, oficir Vojske Jugoslavije, stacioniran u Banjoj Luci, u Bosni, svedočio je da nije primio ni jedan dinar od vlade Republike Srpske dok je bio raspoređen u Vojsku Republike Srpske. Plaćanje je vršeno u gotovini u jugoslovenskim dinarima koje su finansijske službe dostavljale iz Beograda.¹⁸²  Prema njegovom svedočenju, kadrovski centri su «vodili evidenciju o tome gde su pripadnici vojske bili na službi kako bi pripremili dokumente u vezi s nadoknadom, ne samo finansijskom nadoknadom za vreme vojne službe, nego i za radni staž u dvostrukom trajanju.» ¹⁸³ Svedok je naveo da je služba u Bosni računata kao radni staž u Vojsci Jugoslavije u dvostrukom trajanju. ¹⁸⁴ Oficiri koji su bili raspoređeni u 40. kadrovski centar takođe su dobijali dodatnu naknadu za službu u borbenim operacijama ili za «službu pod teškim (posebnim) okolnostima.»¹⁸⁵  Osim toga, pripadnici 30. kadrovskog centra koji su bili na službi u Bosni imali su rešeno stambeno pitanje ili su imali pravo na nadoknadu ili dodatni iznos sredstava na ime stambenih troškova. ¹⁸⁶

Značaj velikog oslonca na Saveznu Republiku Jugoslaviju u pogledu isplate plata i beneficija primetio je jedan viši britanski oficir. Na pitanje da li je plaćanje oficira od strane SRJ značilo da su oni pod komandom Savezne Republike Jugoslavije na svaki mogući način, general Rupert Smit, bivši komandant zaštitnih snaga UN-a u Bosni i Hercegovini, odgovorio je: «Onaj koji te plaća obično je onaj koji ti na kraju komanduje».¹⁸⁷ Prema svedočenju, SRJ je nastavila da isplaćuje plate i penzije preko 30. i 40. kadrovskog centra sve do 28. februara 2002. godine. ¹⁸⁸

Unapređenja

Moć SRJ nad isplatom plata dala joj je i punu kontrolu nad unapređenjima i imenovanjima. Prema svedočenju, zakonom o Vojsci Jugoslavije regulisana su sva unapređenja pripadnika VRS u službi pri 30. kadrovskom centru.¹⁸⁹ Predložena unapređenja su morala biti potvrđena od strane Vojske Jugoslavije jer je ona određivala plate. ¹⁹⁰ Unapređenja viših oficira su potvrđivana na najvišim nivoima. Nekoliko zapisnika sa sednica Vrhovnog saveta odbrane pokazala su da predsedništvo SRJ donosi odluke o vojnim unapređenjima. ¹⁹¹ Prema svedočenju, drugi «dobrovoljci»  iz Ministarstva unutrašnjih poslova takođe su unapređivani kao znak priznanja njihovog službovanja u toku rata¹⁹².

Osim unapređenja, Predsedništvo SRJ je donosilo i odluke o imenovanjima. Milan Babić je svedočio da su «većina komandnog kadra, komandnog osoblja [u vojsci hrvatskih Srba], bili aktivni oficiri JNA koji su se nalazili na platnim listama JNA. Njih je plaćao Generalštab Vojske Jugoslavije i imenovala ih je na te pozicije personalna uprava Generalštaba Vojske Jugoslavije. Vojne komandantne je imenovao predsednik Srbije i kasnije predsednik Jugoslavije – predsednik Srbije do 1995. godine, Slobodan Milošević – i bili su finansirani i primali su logističku pomoć iz Jugoslavije.» ¹⁹³

U svom obraćanju Narodnoj skupštini Republike Srpske u aprilu 1995. godine, Karadžić je dao određeni uvid u proces imenovanja: «Gospodo, dobili smo oficire koje smo tražili. Tražio sam Mladića.» ¹⁹⁴  I u nacrtu zapisnika sa 148. sednice članova Predsedništva Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, koja je održana 7. oktobra 1991. godine, takođe se navodi da je Predsedništvo «saglasno sa vanrednim odlikovanjima pripadnika JNA za njihovu predanost i izvođenje borbenih zadataka.» ¹⁹⁵

Dokazi koji su navedeni u stručnom izveštaju pokazuju da je savezna vojska unapredila ili penzionisala pod povoljnim okolnostima oficire Vojske Jugoslavije koji su služili u VRS ili RSK, bez obzira što su se javno povezivali sa izvršenjem krivičnih dela. Na primer, Đorđe Đukić je još uvek bio aktivni oficir Vojske Jugoslavije kada je protiv njega tribunal u Hagu podigao optužnicu za zločine koje je navodno počinio u Sarajevu kao pripadnik VRS. ¹⁹⁶ Đukic i general Mladić su pripadali 30. kadrovskom centru, kao i general major Radislav Krstić, koji je takođe optužen za ratne zločine počinjene u Srebrenici u leto 1995. godine, i koji je bez obzira na optužnicu podignutu protiv njega premešten na novo komandno mesto u julu 1995. godine i unapređen u aprilu 1998. godine.¹⁹⁷ Krstić je bio komandant 5. korpusa VRS, a kada je uhapšen 1998. godine kod sebe je imao vojnu službenu legitimaciju savezne vojske.¹⁹⁸ Potpukovnik Dragan Obrenović je unapređen u decembru 1995. godine, zatim u aprilu 1996. godine, zatim ponovo u avgustu 1998. godine, i penzionisan je pod povoljnim uslovima uprkos optužbama da je učestvovao u napadima na Srebrenicu 1995. godine.¹⁹⁹ Mileta Mrkšića, koji je kao komandni kadar JNA bio umešan u granatiranje Vukovara 1991. godine, nakon čega je JNA navodno ubila na stotine zarobljenih muškaraca, ne-Srba, na Ovčari, unapređen je od strane Vrhovnog saveta odbrane više puta pre nego što je penzionisan 1995. godine.²⁰⁰

Rezervisti

Osim premeštanja pripadnika JNA iz redova hrvatskih i bosanskih Srba iz Hrvatske i Bosne u VRS i SVK, prema svedočenju, rezervisti JNA su takođe dolazili iz Srbije u Bosnu da bi direktno učestvovali u operacijama. Svedok B-127 je u svom iskazu naveo da je u jesen 1992. godine video oko 180 rezervista koji su iz Srbije autobusima prebačeni na linije fronta u Bosni i da mu je jedan od njih rekao «da bi izgubio posao» da se nije odazvao na poziv na mobilizaciju.²⁰¹ Drugi svedok je ispričao sličnu priču. ²⁰² Babić je izjavio da su regruti iz SRJ služili u RSK tokom celog perioda postojanja RSK.²⁰³  Bivši vršilac dužnosti ministra odbrane RSK, Milanović, takođe je svedočio da je srbijanski MUP učestvovao u zajedničkim vojnim akcijama sa jedinicama teritorijalne odbrane RSK. ²⁰⁴

Osim toga, zvaničnici SRJ su potpomogli mobilizaciju regruta nakon što je RSK objavila poziv na mobilizaciju. Na primer, kada je 1993. godine RSK proglasila opštu mobilizaciju, Ministar odbrane SRJ je izdao naredbu za sve regrute na teritoriji SRJ da se jave i smeste u tamošnje kasarne, kao i da im se izda naoružanje, borbema oprema i municija, dnevni obrok i uniforma.²⁰⁵ Dokazi koji su izvedeni u toku suđenja takođe pokazuju da je Vojska Jugoslavije nastavila sa obukom regruta SVK i VRS barem do marta 1995. godine.²⁰⁶